Các vấn đề thường gặp và cách xử lý

1 . Các triệu chứng khó chịu của thai kỳ

a.     Buồn nôn và nôn

–        Đặc điểm : 70-85% phụ nữ có thai có triệu chứng buồn nôn khi mang thai, trong khi đó nôn thực sự chỉ chiếm 50%. Các triệu chứng này thường bắt đầu từ tuần thứ 4 đến tuần thứ 8 của thai kỳ, lên đỉnh điểm vào khoảng tuần thứ 9 và giảm dần sau tuần thứ 12. Nôn và buồn nôn rất hiếm gặp sau tuần thứ 20.

–        Nguyên nhân : Một trong các nguyên nhân giải thích cho việc buồn nôn và nôn trong lúc mang thai là so sự thay đổi hócmôn ở người mẹ.

–        Cách xử lý :

  •   Tăng cường nghỉ ngơi
  •   Ăn thành nhiều bữa (5 bữa một ngày : 3 bữa chính và 2 bữa phụ), mỗi bữa ăn ít lại
  •   Ưu tiên ăn các thức ăn mình thích, tránh thức ăn có mùi vị mạnh, lợn cợn gây khó chịu
  •  Hạn chế ăn canh, uống nước khi ăn hoặc khi buồn nôn. Tốt nhất nên uống nước giữa các bữa
  •   Tránh để bụng đói
  •   Ăn nhẹ (bánh quy, bánh mỳ nướng…) trước khi ra khỏi giường buổi sáng
  •  Ra khỏi giường từ từ, tránh đột ngột
  •  Trong một số trường hợp, châm cứu có tác dụng tốt. Bấm vào điểm P6 hay còn gọi là điểm Neiguan cũng giúp bớt buồn nôn. Điểm P6 nằm ở mặt trong của 2 cánh tay, trên đường gân chạy từ cổ tay, cách cổ tay một khoảng bằng độ lớn của 3 ngón tay. Ví dụ : muốn tìm điểm P6 của tay trái, ta lật ngửa cánh tay trái, bàn tay trái khép hờ. Dùng 3 ngón giữa của tay phải đặt lên cánh tay trái sao cho ngón áp út của tay phải trùng với cổ tay trái. Điểm P6 nằm ngay cạnh ngón trỏ của tay phải, trên đường gân chạy dọc trên cánh tay trái. Dùng ngón cái ấn mạnh vào điểm này trong khi hít vào và thả ra lúc thở ra. Lặp lại 8 lần cho mỗi tay sẽ thấy hiệu quả.

–        Cần đến gặp bác sĩ nếu nôn và buồn nôn:

  • nghiêm trọng và kéo dài
  • cản trở hoạt động bình thường hàng ngày của bạn
  • khiến bạn sụt cân
  • khiến bạn có dấu hiệu mất nước (khô mũi, khô môi, nước tiểu vàng đậm)

Trong trường hợp đó, BS sẽ cho thuốc để chấm dứt tình trạng trên.

b. Chuột rút

–        Đặc điểm : Trên 50% phụ nữ có thai bị chuột rút trong suốt thai kỳ, đặc biệt là từ sau tuần thứ 20. Chuột rút thường xảy ra về đêm.

–        Nguyên nhân : Trái với một số đồn thổi, nguyên nhân chính của hiện tượng này là do sự tích tụ acid lactic và pyruvic trong các cơ chân gây đau đớn. Tuy nhiên hoàn toàn không có gì nguy hiểm.

–        Cách xử lý : Khi bị chuột rút, bạn nên:

  •   Kéo căng chân, các ngón chân hướng lên trên
  •   Mátxa vùng cơ bị đau
  •   Ra khỏi giường và đi lại

Nếu hôm sau bạn vẫn thấy hơi đau, đừng lo, đây là chuyện bình thường, không có gì nguy hiểm cả. Nếu tình trạng không cải thiện, bạn nên đi gặp BS.

c.      Nóng rát dạ dày và trào ngược thực quản

–        Đặc điểm : Hiện tượng này thường xảy ra ngay từ đầu thai kỳ và có thể nặng hơn khi thai lớn lên.

–        Nguyên nhân : Sự thay đổi hócmôn khi mang thai làm việc tiêu hóa bị chậm lại, dẫn đến việc các dịch trong dạ dày trào lên thực quản.

–        Cách xử lý :

  •   Tránh nằm ngay sau khi ăn
  •   Kê cao gối khi ngủ
  •   Mặc áo quần rộng rãi, thoáng mát
  •  Thay đổi chế độ ăn uống : chia thành nhiều bữa nhỏ ; giảm thức ăn nhiều dầu mỡ hoặc cay nóng, chứa chất kích thích (ví dụ : cafe) gây khó chịu dạ dày ; tránh ăn uống nhiều trước khi ngủ.

–        Nếu tình hình không cải thiện :

  •   Uống thuốc chống acid, ví dụ thuốc có chứa carbonate và canxi như TUMS

–        Cần gặp BS nếu :

  • Các thuốc trên chỉ đỡ tạm thời
  • Không đỡ khó chịu dù đã uống các thuốc trên
  • Bạn cần phải uống các thuốc đó liên tục trong thời gian dài
  • Ngoài các triệu chứng trên, bạn bị sốt, buồn nôn, nôn hoặc đau đầu nặng

d.     Táo bón và trĩ

–        Đặc điểm : Bệnh thường gặp nhất ở quý thứ 2 và 3 của thai kỳ.

–        Nguyên nhân :

Hócmôn khi mang thai dẫn đến việc tiêu hóa bị chậm lại, gây táo bón. Việc uống viên sắt cũng có thể khiến bạn bị táo bón. Một nguyên nhân nữa của hiện tượng táo bón là bệnh trĩ.

Trong khi đó, khi mang thai, tử cung to tạo áp lực xuống các tĩnh mạch hậu môn làm chúng sưng phồng lên, gây ra bệnh trĩ.

–        Cách xử lý :

  •   Ăn thức ăn nhiều chất xơ như ngũ cốc nguyên cám
  •  Ăn nhiều rau, trái cây, đặc biệt là quả mận
  •   Uống nhiều nước
  •  Nếu bị trĩ, bạn có thể ngâm mình trong nước ấm hoặc bôi vào búi trĩ các loại thuốc mỡ chứa kẽm.

–        Nếu các cách trên không cải thiện trình trạng của bạn, hãy đến gặp BS để được tư vấn thêm và được kê đơn các loại thuốc đặc trị.

e.      Đau và tê bàn tay

–        Đặc điểm : Khoảng 25% phụ nữ mang thai bị đau và tê 2 bàn tay, nhất là về đêm, chủ yếu trong quý thứ 3 của thai kỳ.

–        Nguyên nhân : Khi mang thai, cơ thể giữ nước làm sưng phồng các mô cổ tay. Các dây thần kinh xung quanh vì thế bị chèn ép, dẫn đến hiện tượng đau và tê bàn tay.

–        Cách xử lý :

  •  Nói chung hiện tượng này không nghiêm trọng và thường biến mất sau sinh nên ít cần can thiệp.
  •   Trong trường hợp quá khó chịu, bạn có thể đeo một loại thiết bị bảo vệ cổ tay vài giờ một ngày khi bị đau hoặc đeo suốt đêm.

–        Nếu hai bàn tay yếu, khó cử động hoặc hiện tượng tê, đau vẫn tiếp tục sau sinh thì bạn cần phải gặp BS.

f.       Đau lưng

–        Đặc điểm : Đây là hiện tượng rất phổ biến. Khoảng 75% phụ nữ mang thai bị đau lưng trong suốt thai kỳ.

–        Có 2 nguyên nhân chính :

Thứ nhất, tử cung to lên làm thay đổi trọng lượng cơ thể khiến bạn phải ưỡn người ra trước để giữ thăng bằng. Điều này khiến lưng bạn đau, mỏi.

Thứ hai, tất cả các dây chằng trong cơ thể bị giãn ra khi mang thai nhằm tạo điều kiện cho khung chậu mở rộng, giúp em bé ra ngoài dễ dàng khi sinh. Chức năng nâng đỡ của dây chằng giảm khiến lưng chịu nhiều lực hơn nên sẽ đau, mỏi.

–        Cách xử lý : Tập thể dục đều đặn là biện pháp hữu hiệu nhất để phòng ngừa và giảm bớt đau lưng khi mang thai. Bơi lội vào các bài thể dục dưới nước có hiệu quả rất tốt. Ngoài ra, hai động tác sau cũng rất có ích :

  •  Nằm ngửa trên sàn, hai tay vắt chéo trước ngực, co gối. Từ từ nâng lưng lên trong khi mông vẫn giữ chạm đất. Giữ tư thế này trong 3 giây trước khi hạ lưng xuống. Lặp lại nhiều lần.
  •   Quỳ gối, hai tay chống xuống sàn, lưng song song với mặt đất. Thót bụng, cong lưng như con tôm. Giữ tư thế này trong 3 giây trước khi trở về tư thế ban đầu. Lặp lại nhiều lần.

–        Nếu không đỡ :

  •   Uống thuốc giảm đau loại dành cho phụ nữ có thai và cho con bú (hỏi dược sĩ để được tư vấn thêm). Ví dụ : Paracetamol, Tylenol.
  •   Nếu đau kéo dài, lan xuống chân thì cần nói với BS.
  •  Ở cuối thai kỳ, việc đau lưng lan ra trước bụng hoặc xuất hiện đều đặn thành cơn có thể là dấu hiệu của các cơn co thắt tử cung chuyển dạ.

2   Các bệnh nhẹ thường gặp

a.     Cảm cúm và nghẹt mũi

–        Nhỏ mũi bằng nước muối sinh lý ngày 2 lần sáng và tối, có thể tự pha theo cách sau : Hòa 240ml nước sôi nguội với ½ thìa café gạt muối tinh rồi quấy đều.

–        Nếu không đỡ, có thể dùng thuốc nhỏ mũi chống ngạt, ví dụ : xylometazoline, oxymetazoline trong tối đa 3 ngày. Lưu ý : Việc sử dụng các loại thuốc này trong thời gian dài có thể làm nặng thêm tình trạng ngạt mũi.

b.     Đau họng

–        Súc miệng nước muối ngày 2 lần sáng và tối.

–        Nếu đau nặng, có thể uống thuốc giảm đau, ví dụ : acetaminophen (paracetamol)

c.      Đau đầu, đau cơ & các loại đau khác 

–        Nghỉ ngơi

–        Uống thuốc giảm đau (như trên)

Đối với cả 3 triệu chứng trên, nếu có kèm các hiện tượng sau thì bạn cần đi khám BS :

–        Sốt từ 38-38.4oC (cặp miệng) trên 24h hoặc trên 38.5oC trong 2 lần đo liên tiếp

–        Có tiếp xúc với bệnh tinh hồng nhiệt (scarlet fever) hoặc liên cầu khuẩn

–        Ho hoặc đau họng kéo dài trên 3 ngày

–        Các triệu chứng không đỡ với liều thuốc giảm đau quy định

–        Đau đầu hoặc các loại đau khác kéo dài trên 3 ngày mặc dù đã uống thuốc giảm đau

–        Đau đầu đi kèm với sốt, lẫn lộn, ngủ lơ mơ, không tỉnh táo và các vấn đề thị lực

–        Tình trạng sức khỏe chung có chiều hướng xấu đi

–        Bạn cảm thấy lo lắng

d.     Nhiễm trùng tiết niệu

Rất nhiều phụ nữ mang thai cảm thấy muốn đi tiểu thường xuyên, lắt nhắt hơn trước khi có thai. Tuy nhiên, nếu có các triệu chứng sau thì cần đi gặp BS để xác định xem có bị nhiễm trùng tiết niệu hay không :

–        Khó khăn khi bắt đầu tiểu

–        Cảm thấy nóng rát khi tiểu

–        Chỉ tiểu được vài giọt

–        Cảm thấy muốn đi tiểu ngay khi vừa tiểu xong

–        Đau bụng dưới, nhất là sau khi tiểu xong

–        Có máu trong nước tiểu

Chú ý : Ngay cả khi không có các triệu chứng trên, bạn vẫn có thể bị nhiễm trùng tiết niệu. Thường bệnh sẽ được chuẩn đoán khi xét nghiệm nước tiểu định kỳ khi khám thai.

e.      Viêm âm đạo

Phụ nữ mang thai thường có nhiều dịch âm đạo hơn bình thường. Tuy nhiên, cần đi khám để xem có vị viêm âm đạo không nếu có các triệu chứng sau :

–        Nóng rát âm hộ khi đi tiểu hoặc quan hệ tình dục

–        Ngứa âm hộ

–        Dịch âm đạo đổi mùi, màu

3   Dấu hiệu nguy hiểm

a.     Ra máu: Ở mọi thời điểm, ra máu trong thai kỳ luôn là triệu chứng cần được quan tâm và khám xét kịp thời.

–        Trước tuần 12 : Khá nhiều phụ nữ ra máu trong 3 tháng đầu thai kỳ. Mặc dù đây có thể là dấu hiệu của việc trứng làm tổ, song trên 50% phụ nữ bị ra máu trong giai đoạn đầu bị sảy thai. Trong trường hợp này, việc ra máu xuất hiện nhiều ngày sau khi thai kỳ đã chấm dứt.

–        Sau 12 tuần : Việc ra máu trong giai đoạn này là không bình thường và cần được khám sớm. Việc chảy máu có thể có nguyên nhân từ cổ tử cung (nhạy cảm khi mang thai nên hay chảy máu sau thăm khám ; người mẹ có bệnh lây qua đường tình dục) hoặc từ nhau thai (bong rau).

b.     Vỡ/rỉ ối : Việc vỡ/rỉ ối trước tuần 37 có thể gây nguy hiểm cho em bé, cần gặp BS gấp. Cách phân biệt dịch âm đạo, nước tiểu và nước ối :

–        Dịch âm đạo : Nhiều và loãng hơn ở cuối thai kỳ, có thể làm ẩm quần lót và băng VS hàng ngày nhưng không nhiều hơn thế.

–        Nước tiểu : thường bị són nước ra sau một hoạt động thể chất, sau khi hắt xì hoặc ho ; hết sau khi đi tiểu.

–        Nước ối : ra liên tục không ngừng nhiều nước trong và không mùi.

Trong trường hợp nghi ngờ, dùng thử một miếng BVS, nếu đúng là vỡ ối thì sau 30 phút BVS sẽ ướt sũng, khá nặng.

c.      Đau dạ dày hoặc đau đầu nặng :

Nếu bạn có dấu hiệu đau đầu nặng, đau dạ dày, lóa mắt và cảm thấy không khỏe trong người, có thể bạn bị tiền sản giật (cao huyết áp kết hợp với protein trong nước tiểu). Bệnh này rất nguy hiểm cho mẹ và bé, vì thế nếu có vài triệu chứng nêu trên thì cần lập tức kiểm tra huyết áp. Nếu huyết áp bất thường hoặc huyết áp bình thường nhưng các triệu chứng nặng lên và bạn cảm thấy bất an thì cần gặp BS sớm.

d.  Sốt :

Nếu bạn bị cảm và sốt nhẹ (38-38.4oC cặp miệng) thì có thể uống hạ sốt (acetaminophen). Các trường hợp sau cần đi gặp BS :

–        Sốt 38-38.4oC trên 24h

–        Sốt cao trên 38.5oC sau 2 lần đo liên tiếp

–        Cảm thấy đau, mệt hoặc run nhiều

–        Nếu bạn lo lắng

e.  Em bé không cử động :

Em bé có thể hoạt động nhiều hơn ở các thời điểm khác nhau trong ngày. Tuy nhiên, có thể  bạn không nhận thấy cử động của em bé vì bạn bận làm việc gì đó. Nên nhớ là không phải mọi cử động của bé bạn đều cảm thấy được, ví dụ có nhiều cử động bạn nhìn thấy trên màn hình siêu âm mà bạn không hề nhận thấy.

Sau 30 tuần, trong 24h bạn phải cảm nhận được ít nhất 10 cử động của em bé. Trong quý thứ 3, nếu bạn không thấy cử động của bé nữa hoặc cảm giác bé cử động ít đi, hãy nằm nghỉ và quan sát. Nếu bạn thấy ít hơn 6 cử động khác nhau trong 2h, hãy đến BV gấp để kiểm tra.

f. Co thắt tử cung trước tuần 37 :

Bắt đầu từ tuần thứ 22 sẽ xuất hiện các cơn co tử cung giả, còn gọi là các cơn co Braxton-Hicks. Các cơn co giả này có thể đau hoặc không. Đây là một cách để cơ thể luyện tập cho việc co thắt tử cung thật diễn ra khi chuyển dạ, hoàn toàn không có gì nguy hiểm. Ngược lại, nếu xuất hiện các cơn co tử cung thật trước tuần 37, đặc biệt nếu chúng đi kèm với tiết dịch âm đạo hoặc vỡ ối, thì đây là dấu hiệu của sinh non.

Cách nhận biết các cơn co tử cung nói chung : đặt tay lên bụng sẽ thấy tử cung cứng lại trong một thời gian trước khi mềm ra.

Cách phân biệt cơn co giả và cơn co thật :

–        Khác biệt lớn nhất giữa cơn co giả và thật nằm ở chỗ các cơn co thật sẽ làm mở cổ tử cung còn các cơn co giả thì không. Tuy nhiên, cái này cần có BS thăm khám mới biết.

–        Thai phụ chỉ có thể phân biệt bằng cách quan sát thời gian và cường độ các cơn co.

  • Trong các cơn co thật :
    • Mỗi cơn co tử cung phải cứng lên trong ít nhất 20 giây ;
    • Các cơn co diễn ra một cách đều đặn (thời gian từ lúc bắt đầu cơn co này đến lúc bắt đầu cơn co khác bằng nhau). Sau đó các cơn co ngày càng gần lại, cường độ đau tăng dần lên ;
    • Dù có làm gì thì các cơn co vẫn không giảm, thậm chí còn tăng nhanh hơn nếu hoạt động nhiều ;
    • Đau vòng từ bụng ra sau lưng, cả vùng lưng dưới gần xương chậu và trước bụng phía gần ngực.
  • Trong các cơn co giả : tử cung chỉ cứng lên trong vài giây, các cơn co cũng lúc nhiều lúc ít, không đều đặn, sẽ đỡ nếu người mẹ nghỉ ngơi thư giãn, tắm nước ấm, uống nhiều nước…

Sau tuần 37, thời điểm bắt đầu tính là bé đủ tháng, nếu xuất hiện các cơn co tử cung thì rất có thể việc chuyển dạ đã đến. Trước tuần 37, nếu xuất hiện các cơn co thật hoặc có hơn 6 cơn co trong 1h dù là thật hay giả thì đều cần vào viện ngay để xử lý.

(Theo « From tiny tot to toddler », Quebec 2010)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s